ऐतिहासिक गाथाको जगमा बुनिएको उपन्यास ‘पैकेलो’ माथि पोखरामा विमर्श

पोखरा, १६ जेठ । उपन्यासकार ओम रिजालको उपन्यास “पैकेलो”माथि विमर्श कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ । नेपाली लेखक सङ्घ, गण्डकी प्रदेशको आयोजनामा सो विमर्श कार्यक्रम सम्पन्न भएको हो ।
कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि साहित्यकार तीर्थ श्रेष्ठले मान्छे प्रयत्न गर्न स्वतन्त्र भएको तर प्राप्ति उसको वशको कुरा नभएको बताउनुभयो । उपन्यासकारको अध्ययन, खोजी र लेखनले उपन्यासको वैशिष्ट्य झल्काएको बताउँदै उनले नेपालीले आफ्नै इतिहास आफैँले लेखेर पढ्न नपाएकामा दुःख प्रकट गर्नुभयो । नेपाल खस, नेवा, मैथिल र मुन्धुम सभ्यताको समष्टि भएको उल्लेख गर्दै श्रेष्ठले यी सभ्यताको उत्पत्ति र विकासबारे लेखिएको हाम्रो इतिहास अधुरो र कतिपय सन्दर्भमा काल्पनिक भएको सुनाउनुभयो । उहाँले अर्काले लेखिदिएको अनुवाद गरेर आफ्नो इतिहास पढ्नुपर्ने दयनीय अवस्थामा हामी रहेकोमा चिन्ता व्यक्त गर्दै राज्यले इतिहासको गहिरो अनुसन्धान गर्नतर्फ समयमै ध्यान दिनुपर्नेमा जोड दिनुभयो । जुन सभ्यताको अध्ययन गर्नु छ, त्यही सभ्यतामै हुर्केको अनुसन्धाता भयो भने इतिहासको खास तथ्य भेट्न सकिनेतर्फ उहाँले सङ्केत गर्नुभयो । पैकेलो उपन्यास तथ्यको बाटो सत्यको खोजीतर्फ अग्रसर रहेको आफूले मनन गरेको भन्दै लेखकलाई आगामी समयमा अझ जिम्मेवारपूर्वक खोजमा आधारित कलम चलाउन शुभकामना दिनुभयो ।

उपन्यासको समीक्षा प्रस्तुत गर्दै समालोचक डा. भूमिराज बस्ताकोटीले उपन्यास दुल्लुमा प्रचलित लोकगथा “बालाराजा काशीरामको भारत” मा आधारित रहेको बताउनुभयो । मूल विषय गाथामा आधारित भए पनि प्रेम, रीतिरिवाज, किंवदन्ती, युद्धकौशल जस्ता विषय थप्दै सुन्दर आख्यानीकरणसहित उपन्यास बुनिएको उहाँले उल्लेख गर्नुभयो । सांस्कृतिक मूल एवम् जरा खोज्ने उद्देश्यले उपन्यास प्रेरित रहेको बताउँदै आख्यानीकरणको सिप एवम् कलात्मक मूल्यका हिसाबले उपन्यास सुन्दर बनेको जानकारी दिनुभयो । उपन्यासमा उखान, उपमाको विशेष प्रयोग रहेको पनि उहाँले सुनाउनुभयो । यथार्थवादी शैलीमा लेखिएको भए तापनि पूर्वाभास, चेतनप्रवाह जस्ता शैलीले उपन्यासलाई कलात्मक बनाएको भनी कलात्मक सिपको प्रशंसा गर्नुभयो । युद्धकेन्द्री विषयभित्र पनि मानवता, प्रेम, करुणा र शान्तिलाई महŒव दिने गरी प्रस्तुत हुन सक्नु उपन्यासकारको लेखकीय सामथ्र्यको प्रशंसा गर्नुभयो ।

उपन्यासभित्रका केही विषयमा आफू सन्तुष्ट हुन नसकेको बस्ताकोटीले बताउनुभयो । इतिहासले नखोजेको वा किनारीकृत रहेको विषयलाई उठाएर सीमान्तीय विषयकेन्द्री देखिँदा देखिँदै पनि राजामहाराजाकै विषय उजागर गर्दा उपन्यासमा विरोधाभास देखिएको उहाँले बताउनुभयो । ऐतिहासिक विषयमा ऐतिहासिक तथ्य नभेटिनु उपन्यासको सीमा रहेको बताउँदै उहाँले भाषा प्रयोगमा समेत उपन्यासकारहरू सचेत हुनुपर्नेमा जोड दिनुभयो । संस्कृतिको निरन्तरतालाई मूल केन्द्रमा उल्लेख गरेको उपन्यासकै अनुसार हामी जाँदा विकृति पनि सँगै बोकेर सभ्यतातर्फ पुग्न सकिँदैन कि भन्ने कुरातर्फ पनि लेखक सचेत हुन सकेको भए उपन्यास अझ सुन्दर हुने भन्दै सुझाव प्रस्तुत समेत गर्नुभयो ।
कार्यक्रममा लेखक रिजालले कर्णाली केबल १० जिल्लाको भूगोल मात्रै नभएको र यो सिङ्गो सभ्यताको अर्को नाम भएको बताउनुभयो । यति महान् सभ्यताको अध्ययन र अनुसन्धान हुन नसकेको र लेखिएको इतिहास पनि अपुरो एवम् तथ्यहीन रहेको कुराले आफूलाई यो उपन्यास लेख्न प्रेरित गरेको उहाँले जिकिर गर्नुभयो । खस सभ्यता त्रिशूली हुँदै पूर्व कोशीपारिसम्मै पुगेको हुँदा यसको तथ्य खोजिनुपर्नेमा उहाँले जोड दिनुभयो ।

पहिलो उपन्यास “हटारु” लेखनको सन्दर्भ कोट्याउँदै उहाँले पहिलो उपन्यास माटोको मायाले प्रेरित रहेतापनि यो उपन्यास नेपालको ऐतिहासिकताको अनुसन्धानलाई थप बल पुगोस् भनी गाथाको जगमा इतिहासको तथ्यलाई जोडेर उपन्यास बुनिएको स्पष्ट पार्नुभयो । माटो, राज्य, संस्कृति, सभ्यता र नलेखेको इतिहासप्रतिको मोह नै पैकेलो उपन्यासको लेखनगर्भ रहेको उहाँले बताउनुभयो । यो कर्णालीको मात्रै नभई समग्र नेपालको कथा हो भनी उल्लेख गर्नुभयो । मस्टालाई कुलदेवता मान्ने कर्णालीको आस्थामाथि कर्णालीको इतिहास लेख्ने कतिपय स्वघोषित इतिहासकारले प्रेतदेवता भनेर गलत तथ्य लेखिएकाले कर्णालीको इतिहासको गहिरो अनुसन्धान गरी पुनर्लेखन गर्नुपर्ने आवश्यकता औँलयाउनुभएको छ ।
नेपाली लेखक सङ्घ, गण्डकीका अध्यक्ष दीपक समीपको अध्यक्षतामा सम्पन्न भएको कार्यक्रममा अध्यक्ष समीपले लेखकको लेखनको निरन्तरताको कामना गर्दै उपन्यासको सफलताको शुभकामना व्यक्त गर्नुभयोे ।
कार्यक्रममा संस्थाका सल्लाहकार डा. लक्ष्मीशरण अधिकारीले खोजमूलक लेखन निकै कठिन र संवेदनशील रहेकाले गम्भीरतापूर्वक कलम चलाउनुपर्नेमा जोड दिनुभयो । यस प्रकारको लेखनमा लेखकहरू चुक्ने गरेको बताउँदै उहाँले ऐतिहासिक लेखनको आवश्यकता नेपालजस्तो बहुलतायुक्त देशमा सधैँ रहिरहने विचार व्यक्त गर्नुभयो ।
संस्थाका उपाध्यक्ष लक्ष्मण थापाले स्वागत मन्तव्य व्यक्त गर्नुभएको कार्यक्रमको सञ्चालन महासचिव सञ्जीव पौडेलले गर्नुभएको थियो ।